Dimitris Psathas

Ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΨΑΘΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ……

Ο Δημήτρης  Ψαθάς γεννήθηκε στην Τραπεζούντα του Πόντου το 1907. Ο πατέρας του Γιάννις καταγότανε από την Τένεδο και ασχολείτο με το εμπόριο. Σε κάποιο ταξίδι του στην Τραπεζούντα γνώρισε και παντρεύτηκε την ποντιοπούλα Μαρια, και έμεινε για πάντα εκεί στα άγια χώματα, άνοιξε μαγαζι, απέκτησε πέντε κόρες και ένα γιό τον Δημήτρη.
Είχε την ευτυχιά να σπουδάσει στο περίφημο και πασίγνωστο μεχρι σήμερα, ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΟΥΝΤΑΣ. Ο Δ. Ψαθάς ήταν καλός, επιμελής, τακτικός μαθητής, πολύ ντροπαλός και είχε ταλέντο στην απαγγελία των Ελληνικών ο δάσκαλος, του έλεγε: έλα εσύ…….. Δημοσιογράφε. Ο δάσκαλος του αποδείχθηκε προφητικός. Στις καλοκαιρινές διακοπές του δούλευε στην εφημερίδα «ΦΑΡΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ» του Δημητρίου και Γεωργίου Σεράση. Εκεί δίπλωνε τις εφημεριδες, έβαζε επάνω την ταινία των συνδρομητών και το γραμμόσημο. Ετσι πήρε το πρώτο βάφτισμα στη δημοσιογραφία.
Αργότερα την ήρεμη ζωή στον Πόντο ήρθαν να ταράξουν μαύρα Σύννεφα. Α’ Παγκόσμιος πόλεμος, διωγμός και γενοκτονία των Αρμενίων, Οκτωβριανή επανάσταση στη Ρωσία, υποχώρηση Ρωσικών, Οκτωβριανή επανάσταση στη Ρωσία, υποχώρηση Ρωσικών στρατευμάτων κατοχής από την Τραπεζούντα.
Σ’ αυτή την περίοδο και στην πιο τρυφερή παιδική ηλικιά, των 11- 12 χρόνων ο Δ.Ψαθάς χάνει του καλό του πατέρα, τον θυμάται με αγάπη, και όταν του παρατηρουσε ότι δεν μπορούσε να μιλήσει καλά τα ποντιακά, ο πατέρας του τού άφησε υποθήκη την εξής συμβουλή «Δεν πειράζει παιδί μου, αρκεί να γίνεις καλός Πόντιος εσύ. Αυτή εδω η ράτσα έχει μεγάλες αρετές, κοίταξες να πάρεις όδο περισσότερα μπορείς»
Από μικρός έδειξε την κλίση του στο θέατρο και μάλιστα στην κωμωδια. Αλλά με το θάνατο του πατέρα του, τα ξένοιαστα χρόνια πέρασαν ανεπιστρεπτί. Τώρα για λόγους οικονομικούς, αναγκάζεται να εργασθεί στο τυπογραφείο του «ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΛΟΓΟΥ» δουλεία σκληρή για τη μικρή του ηλικιά, γι αυτό και πηγαίνει σε άλλη εφημερίδα όπου του έδωσαν ελαφρότερη δουλειά, στην «ΕΠΟΧΗ» του Νίκου Καπετανίδη.
Το 1923 ο Δ.  Ψαθάς και η οικογένειά του εγκαταστάθηκαν στην Αθήνα. Σκληρά χρόνια, σκληρή βιοπάλη. Ξέρει όμως κάποια …… τέχνη, το 1925 προσλαμβάνεται  ως συντάκτης στο «ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΒΗΜΑ» ενώ παράλληλα συνεργάζεται σε διάφορα εβδομαδιαία περιοδικά, όπου παρουσίασε τα πρώτα ευθυμογραφήματά του.
Το πηγαίο ταλέντο του δεν άργησε να αποτυπώσει και σε ένα πλήθος βιβλία. Δημιουργεί σπαρταριστούς τύπους, σατιρίζει, καυτηριάζει. Ακόμη σχολιάζει πολιτικά και κοινωνικά θέματα με γνώση και με πάθος. Σύντομα γίνεται αξιαγάπητος σ’ ένα πλατύ αναγνωστικό κοινό. Μέχρι το 1976 ήταν τακτικός ευθυμογράφος και χρονογράφος στα «ΝΕΑ» και από το 1976 και μετά στην «ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ».
Ο Δ.  Ψαθάς ξεχώρισε και σαν θεατρικός συγγραφέας, τα έργα του παίχτηκαν από τους καλύτερους θιάσους της Αθήνας και τους διαπρεπέστερους έλληνες ηθοποιους. Ποιος δεν έχει δεί και ξαναδεί «ΤΟ ΣΤΡΑΒΟΞΥΛΟ», αυτό έχει μεταφερθεί και στην ποντιακή διάλεκτο και έχει παιχθεί από το θεατρικό τμήμα του Ποντιακού Συλλόγου «ΑΡΓΟΝΑΥΤΑΙ ΚΟΜΝΗΝΟΙ», το Ζητείται ψεύτης», το «Ενας Βλάκας και μισός», τη «Χαρτοπαίχτρα», τον «Αχόρταγο», το «Ξύπνα Βασίλη», το «Φωνάζει ο κλέφτης», του «Φόν Δημητράκη», που προκειμένου να ξεφύγει από τη μιζέρια και να διακριθεί φθάνει μέχρι την προδοσία. Γενικά οι ήρωές του είναι απλοί άνθρωποι με τα προβλήματα τους και τους καθημερινούς μπελάδες τους και όλους τους κάνει έτσι, ώστε να τους βλέπουμε με συμάθεια. Ολα τα έργα του έχουν διαχρονικό χαρακτήρα μα το ευθυμογράφημά του «Μαντάμ Σουσού» έχει βάλει τη σφραγίδα του στη ζωή μας, όπου καυτηριάζει το σουσουδισμό και τις σουσούδες όλης της Ελλάδας, προκαλεί το γέλιο και μας βάζει να σκεφθούμε την αξια «ηθικός, σωστός άνθρωπος». Το 1937 κυκλοφόρησε το πρώτο χιουμοριστικό βιβλίο του «Η θέμις έχει κέφια» και ευθύς τον επόμενο χρόνο «Η θέμις έχει νεύρα».
Τη δραματικί περίοδο της ιταλογερμανικής κατοχής, περιέγραψε Με τον δικό του αμίμητο τρόπο στα βιβλία του «Χειμώνας του 41» (1945), «Αντίσταση» (1945) και «Το χιούμορ μιας εποχής» (1946).
Ταξίδεψε στη Γαλλία, την Αγγλια, την Αμερικί, την Τουρκία και την Αίγυπτο και περιέλαβε τις εντυπώσεις του στα βιβλία «Κάτω από τους ουρανοξύστες» (1950), «Στη χώρα των μυλόρδων» (1951) και «Παρίσι, Σταμπούλ και άλλα εύθυμα ταξίδια» (1951). Επίσης εξέδωσε χιουμοριστικό μυθιστόρημα που αποτελεί σάτιρα των ηθών της εποχής με τον τίτλο «Οικογένεια Βλαμμένου» (1956).
Τα περισσότερα από τα θεατρικά του έργα έχουν γίνει κινηματογραφικές ταινίες με τεράστια επιτυχία, η υψηλή θεαματικότητά τους από την τηλεόραση, απ΄ όπου προβάλλονται σήμερα, αποδεικνύει το αξεπέραστο ταλέντο του δημιουργού τους και τη μόνιμη επικαιρότητα των θεμάτων τους.
Μετά το θάνατό του το 1979, εκδόθηκαν δύο τόμοι που περιλαμβάνουν επιλογές χρονογραφημάτων του, τα οποία είχαν δημοσιευθεί στην εφημερίδα «ΤΑ ΝΕΑ» με τίτλους «Στο καρφί...... και στο πέταλο ! .......» (1999), και «Στου κουφού την πόρτα» το (2000).
Τον αγαπούσα τον Δ.Ψαθά και τιμώ τη μνήμη του μέχρι σήμερα, είναι ο δικός μας Ψαθάς, Πόντιος. Και όταν κάποιοι ανόπτοι αναπαρήγαγαν τα ξενόφερτα ανέκδοτα κατά των Ποντίον, με την άφθαστη πέννα του, τους έβαλε στη θέση τους. Αλλά ας ακούσουμε τι έγραφε ο Δ.Ψαθάς στο χρονογραφημά του «ΤΟ ΠΑΙΔΙΟΝ ΤΟ ΛΑΖΙΟΝ» στην Ελευθεροτυπία στις 8-7-1978.
........... Το ιδιαίτερο γλωσσικό ιδίωμα ήταν πάντοτε ένα στοιχείο κάποιας ευθυμίας σε βάρος των Ποντίων επειδή λένε «αούτος» που δεν είναι άλλο ωστόσο, απ΄ το αρχαίκό «ούτος». Και όμως μας κόλλησαν το: -Αούτηδες ! ..... Δεν ήσαν μόνο.... σαμαράδες και παπλωματάδες οι Πόντιοι. Είναι γνωστό – εκτός από τον αγροτικό πληθυσμό – κρατούσαν όλο σχεδόν το εμπόριο στα χέρια τους, κυρίως στα παράλια του Πόντου, κι΄ είχαν δημιουργήσει τέτοιες περιουσίες, ώστε να συντηρούν ποικίλα ιδρύματα, κοινωνικά και πολιτιστικά, ανάλογα με της «μητρός Ελλάδος»........ Τόση ανάπτυξη είχε το εμπόριο ώστε πάμπλουτος Πόντιος επιχειρηματίας ξηρών καρπών του εξωτερικού σπούδαζε στη Γερμανία μ’έξοδα του  - στα πρώτα χρόνια της προσφυγιάς –φοιτητές από τον Ποντο που σήμερα είναι διακεκριμένοι επιστήμονες.
Και τελειώνει ο Δ.Ψαθάς το χρονογραφημά αυτό ......... Αυτά που λέτε, πόντιοι αδελφοί.
Μια φορά κι’ ένα καιρό είμαστε οι «αούτηδες» εδώ και μισό αιώνα όμως πήραμε τ’ απάνω και σήμερα δεν κοροίδεύει πια κανείς αλλά όλοι τιμούν ........  το παιδίον, το Λαζίον ........   Ψέματα;
Αυτός είναι ο δικός μας Ψαθάς, ο βαθειά Ελληνας του Πόντου, που από την παιδική του ηλικία έζησε ή μάλλον βίωσε την καταστρεπτική πολιτιή των Μεγάλων και τον τελειωτικό ξεριζωμό των Ελλήνων από τον Πόντο.
Στο βιβλίο του «Γη του Πόντου» πρώτη έκδοση το 1966 μπορεί κανείς να διαβάσει για όλα αυτά τα γεγονότα που κατά τη γνώμη μου πρέπει να το διαβάσουν όλοι.
Το εξαίρετο αυτό βιβλίο αποτελεί Βίβλο του Ποντιακού Ελληνισμού ..... πολλές σελίδες του είναι κείμενα εθνικής αυτογνωσίας και μυσταγωγίας και όχι μόνο για τους Ποντίους αλλά και για τους άλλους Ελληνες, αναφέρει μεταξύ άλλων ο Κων/νος Ι.Δεσποτόπουλος πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών σε αναφορά του για το έργο του Δ.Ψαθά.
Ο Δ.Ψαθάς στο τέλος του προλόγου του το Μάρτη του 1966 γράφει χαρακτηριστικά. Να ρίξουμε το πέπλο της λήθης στο παρελθόν, αλλά να ξέρουμε, όχι να πατεράδες τους, για να αποφύγουν τα όσα στιγμάτισαν εκείνους, εφ’ όσον θέλουν να πάρουν τη θέση που φιλοδοξούν ανάμεσα στα πολιτισμένα έθνη. Μόνο έτσι, ξέροντας εμείς τους Τούρκους και ξέροντας εκείνοι εμάς και το στιγματισμένο παρελθόν τους, μπορεί κάποτε να χαράξουμε μια ελληνοτουρική φιλία επάνω σε στέρεες βάσεις. Η άστοχη τακτική της αποσιώπησης των γεγονότων της Ιστορίας, ήταν ίσως κι’ ένας από τους λόγους που τόσο άσχημα πορεύτηκε η «φιλία» με τους Τούρκους.
 

Der Verein

Hier sind Informationen über den Verein der Griechen aus Pontos Herten und Umgebung e.V.

Tanzproben

Die Tanzproben finden jeden Sonntag von
12 bis 15.30 Uhr in der Theodor-Heuss-Schule Vitusstr.9-11 45699 in Herten statt.
Weitere Informationen finden sie hier.

Μετάφραση